Кіріспе сөз Томас M. Кантриман

Кіріспе сөз

Томас M. Кантриман

АҚШ Мемлекеттік хатшысының көмекшісі, Халықаралық қауіпсіздік және ядролық қаруларды таратпау жөніндегі бюро

МАГАТЭ Төмен байытылған уранның банкін құру туралы келісімге қой қойылу рәсімі

Астана, Қазақстан

Сыртқы істер министрі Е.Ідрісов, Энергетика министрі В.Школьник, Бас директор Юкия Амано, сыйлы қонақтар:

МАГАТЭ ядролық отын банкін құру маңызды және кешенді жетістік болып саналады. Маңызды екендігі туралы айта кетерлік жай, осы мақсатты жүзеге асыру үшін барлық мүмкіншілік жасаған адамдарды бағалаймыз және құрмет тұтамыз.

Сэм Нанн, АҚШ пен Қазақстан арасында ядролық қаруды таратпау туралы әріптестікті құру жолында және Ядролық қатерді азайту жөніндегі бастама (ЯҚБ) бұл жобаны іске асыруға және қаржыландыруға демеу көрсетіп, ерекше роль атқарды.

Уоррен Баффеттің Ядролық қатерді азайту жөніндегі бастамаға жасаған салымы, көрсеткен көмегі талықлаудан нақты іске кірісуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Еуропа Кеңесі, Біріккен Араб Әмірліктері, Норвегия мемлекеттері көрсеткен қолдауы жобаны іске қосуға үлесін қосты.

Біз Атомдық энергия жөніндегі халықаралық агенттігіне және оның Бас директор Амано басшылығымен өз ісінің шеберлеріне олардың осы отын банкын жасаудағы ортақ роліне өз алғысымызды білдіреміз, Агенттік ядролық қауіпсіздік және оны таратпау облысында мәселелер мен шешімдерді шешу жөнінде орталықта тұр.

Қазақстан Республикасын маңызды деп санауымыз қажет, себебі МАГАТЭ басқарушыларының Кеңесі Қазақстан Республикасын Отын банкын жасау үшін аудан ретінде таңдап алды. Бұл шешім техникалық тұрғыда логикалы болып қана саналмайды сонымен қатар нышанды және саяси болып саналады.

Қазақстан Республикасының Президентінің 1991 жылғы, Қазақстан Семей полигонын жабу туралы, Қазақстанның барлық ядролық қаруын Ресейге кері қайтару жөнінде  шешім қабылдап, және ядролық қару ұстамайтын, мемлекет ретінде ядролық қаруды таратпау туралы Келісімге қол қойғандығы туралы, тарихи шешімінің құрметіне ядролық қауіпсіздік және оны таратпау саласында Қазақстан көшбасшы болып саналады.

Қазақстан қазірде ядролық қауіпсіздік саммиті үдерісінде толық қанды қатысушы болып саналады. Жуырда Астанадағы Халықаралық ғылыми-техникалық орталықтың жаңа штаб-пәтерін өткізуде маңызды шешім қабылдады.

Біріккен Штаттар осы мәселеге айнымас әрекетпен қарайды, және де ол президент Обаманың 2009 жылы сәуірдегі Прагадағы күн тәртібіне кірді – яғни берік бейбітшілік пен әлемдегі ядролық қарусыз қауіпсіздік мақсатына жету бойынша қабылданған тәжірибелік қадамдар.

МАГАТЭ НОУ Отын банкын жасау осындай қадамдардың бірі болып саналады. Бұл механизм басты қауіпсіздікті алға бастыру және таралып кетуден сақтауда, ядролық энергетиканың қауіпсіз және сенімді өсіміне үлес қосады.

Бұл олардың мүмкіндігіне қосымша сенімді қамтамасыз етеді, және де бұл ядролық отынды кепілдендірілген және болжамдалған негізде алу үшін қажет.

Осы Отын банкы басқа да пікірлерге қосылады, Америкалық жанармаймен кепілді қамтамасыз ету сияқты, Ұлыбританияның ядролық отынның кепілдендірілген механизмі, және азқаныққан уранның физикалық қоры, бұл Ресей Федерациясының Ангарскыдағы қолдауы, коммерциялық нарықтың сенімділігінен басқа қосымша жеткізу кепілін қамтамасыз ету болып табылады.

Бүгінгі күнгі негізгі кезеңдегі мүмкіндік болып саналады, және де осыған жету үшін күш салған адамдарға алғыс айтуымыз керек. Одан басқа, Министр Мырза атап айту керек, Құрама Штаттары жобаның толық көлемде жүзеге асыруында қолдауы жалғасады, бұл біздің мүмкіндігіміз.

Құттықтаймын және үлкен алғысымды білдіремін!

###